Dünya’da ‘Ulusallaşma’ sürecinin başlangıç noktası…


Çanakkale!

çanakkale2

ünver_devecioglu

©Bircan Ünver Dr. Sebahattin Devecioğlu

Bu hareket noktası sadece Türk Tarihi’nin dönüm noktalarından birisi değil, aynı zamanda bağımsızlıklarına susamış, sömürge halkların da özgüvenlerini kazanıp, başkaldırma sürecini başlatmalarında da itici güç rolü oynamıştır. Ayrıca pek çok tarihçi, Rusya’da zorda kalan çarlık rejiminin devrilmesinde ve I. Dünya Savaşı’nın 2 yıl uzamasında da, bu olayın önemli bir payı olduğu görüşündedirler.

***

Bu yazı, Amerika’da Çanakkale Savaşı’nın 100.ncü yıldönümünde büyük bir Çanakkale sergisi açılması ideallerinde iken rahmetli olan Yüksel Oktay’ a (1937 – 2012) ithaf edilmiştir. “İngiltere ve Fransa ile Osmanlı ve Alman orduları arasında geçen ve iki taraftan toplam 500,000’den fazla insanın “kaybına” (ölüm, firar, esir, sakatlanma ve hastalıklar) neden olan savaşın ardından İtilaf Devletleri Çanakkale Boğazı’nı geçememiş, İstanbul’u işgal edememiştir. Pek çok tarihçi, Rusya’da zorda kalan çarlık rejiminin devrilmesinde ve I. Dünya Savaşı’nın 2 yıl uzamasında, bu olayın önemli bir payı olduğu görüşündedirler.”

[25 Mart 2015, New York] Çanakkale – Gelibolu Zaferi‘nin 100. Yıl dönümünün Anılması nedeniyle, 21 Mart 2015 tarihinde New York’taki “CUNY John Jay College of Criminal Justice”de, Amerika’daki 19 Türk-Amerikan derneklerinin işbirliğiyle, Türk-Amerikan dernekleri tarafından, özellikle de Türk-Amerikan toplumunu bir araya getirmiş olan “Çanakkale 1915 – 2015: Savaş Alanından Türkiye Cumhuriyeti’ne Tarihi Bir Yolculuk” adlı bir anma programı başarıyla sunulmuştur.

Anma Programı’nın hazırlanmasında öncülük yapmış olan Profesör Ali N. Akansu (New Jersey Science and Technology University) açılış konuşmasında, Türk Tarihi’nin dönüm noktalarından birisi olan Çanakkale Zaferi, Mustafa Kemal’in önderliğinde yürütülen, Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin kuruluş mücadelesi ve zamanın gerçekleri analiz edilerek, Cumhuriyet’in prensiplerini ve gerekçelerini daha iyi anlamaya gayret edileceği, günümüzdeki olaylara ve geleceğe yansıtılarak, yaşananlar Türkçe ve İngilizce olarak anlatılacağı vurgulandı.

Programda, Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk Dava Arkadaşları ve Aziz Şehitlerimiz ve Gazilerimiz adına yapılan Saygı Duruşu ve İstiklal Marşının Okunması ile başladı ve akabinde Atatürk’ün Gençliğe Hitabesi okundu. . Onu takiben de bir İngiliz yapımı olan “Çanakkale 1915” adlı kısa bir belgesel gösterimi izleyicilere sunuldu.

Programda, Amerika’da adından yetiştirmiş olduğu dört kuşak öğrenciler nedeniyle, ‘Paksoy Okulu’ olarak da nitelendirilen emekli Profesör – Dr. Hasan B. Paksoy, “Çanakkale 1915” İsimli bildiriyi, Çanakkale’de yaşananları günün ve anlam ve önemini belirtir bir kapsamda ve geniş bir perspektivden sundu. Prof. Dr. Paksoy, 1915 Çanakkale (Gelibolu) savaşlarını dönemin Büyük Stratejilerini geniş tarihsel perspektivden ve aynı zamanda Avrupa’dan Ortadoğuya ilk savaşların başlamasından – Haçlı Seferlerine kadar, Avrupa’da savaşa neden oluşturan temel ekonomik gerekçeleri anlattı. Bu bilgiler çerçevesinde Çanakkale Savaşı’nın da yine benzer gerekçelerden biri olabileceğine dikkati çekti. Bu çerçevede, Amerikan Deniz subayı Alfred Thayer Mahan (1840-1914) 1890 yılında yayınlanmış olan “Deniz Gücünün Tarih Üzerine Etkisi” kitabına referans verdi. Oxford Coğrafya Profesörü Halford Mackinder‘in (1861-1947) de görüş ve stratejilerinden söz ederek, özellikle Mackinder’in görüşünden yola çıkarak, denizleri kontrol eden ülkelerin, aynı zamanda dünyayı da kontrol ederek hakim olacağı temel anlayışının da Çanakkale – Gelibolu savaşının çıkartılmış olmasının nedenlerinden olduğuna dair çok az bilinen kritik bir noktayı, sunumunda vurguladı.

Programa Kabataş Erkek Lisesi Mezunları – Amerika Derneği Başkanı Oğuz Alpöge de, savaş esnasında Türkiye’nin durumu, savaşın gidişatından söz ettikten sonra, liselilerin savaşa alınması yasak olmasına rağmen ve büyük kayıpların ardından bu yasağın kaldırılmasının ardından liselerde okutulacak öğrenci kalmayıp savaşa gitmiş olduklarını ve onlardan çoğunluğunun da dönmemiş oldukları; okullarının da bu öğrenciler için hazırlanmış olan anı duvarı ve fotoğraflarla anlattı. Savaşa gitmiş olan öğrenciler içinden dönemin Musevi ve Ermeni öğrencilerinin de savaşa katılarak, Çanakkale için kendilerini feda etmiş olduklarına da özellikle dikkati çekti. Benzer durumun Kabataş Lisesi’nde de aynen geçerli olmuş olduğu için, okul 1915 yılında Savaş Yüzünden hiçbir mezun verememiş olduğunu, öğretmenlerin boş sıralara ders vermek durumunda kalmış olduğunu ve liselilerin de savaş esnasındaki mücadelesine de programda böylece yer verilmiş oldu.

us_turkish_lib

Yazının tamamı ve toplantıdan resimler.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: